Η παραβολή της «άκαρπης συκιάς» και ο Ιωσήφ
Με την Κυριακή των Βαΐων ξεκίνησε η Μεγάλη Εβδομάδα, τι γιορτάζουν όμως οι ορθόδοξοι Χριστιανοί την Μεγάλη Δευτέρα;
Με την «Εβδομάδα των Παθών» να βρίσκεται στην αρχή της, οι ορθόδοξοι Χριστιανοί τιμούν την Μεγάλη Δευτέρα τον «Πάγκαλο» Ιωσήφ και την παραβολή της άκαρπης συκιάς.
Όσον αφορά στον Ιωσήφ, αυτός σύμφωνα με την Βίβλο ήταν ο μικρότερος γιος του Ιακώβ τον οποίο όμως τα αδέρφια του ζήλευαν. Ο Ιωσήφ ως αγαπημένος γιος του πατέρα του προκάλεσε τον φθόνο των αδελφών του, οι οποίοι μετά από προσπάθειες να τον ξεφορτωθούν, τον πούλησαν για 30 αργύρια.
Οι έμποροι που πήραν τον Ιωσήφ τον πούλησαν στον αρχιμάγειρα του τότε βασιλιά της Αιγύπτου Φαραώ Πεφρή. Οι περιπέτειες το Ιωσήφ συνεχίστηκαν με την σύζυγο του Φαραώ να τον ερωτεύεται και να επιχειρεί να συνευρεθεί ερωτικά μαζί του. Ο «πάγκαλος» όπως αναφέρεται στα θρησκευτικά κείμενα, αρνείται να συνευρεθεί μαζί της προκαλώντας την οργή της γυναίκας που τον συκοφάντησε για να τον εκδικηθεί, με αποτέλεσμα ο βασανισμένος ήδη Ιωσήφ να καταλήξει φυλακισμένος.
Μετά από ένα όνειρο όμως που είδε ο Φαραώ της Αιγύπτου, χρειάστηκε κάποιον να ερμηνεύσει αυτά που ονειρεύτηκε και τότε απευθύνθηκε στον Ιωσήφ. Ο μικρός γιος του Ιακώβ τότε προέβλεψε ότι θα έρθουν επτά χρόνια ευφορίας και επτά χρόνια ακαρπίας στην Αίγυπτο. Με τον Φαραώ να είναι ευχαριστημένος από την ερμηνεία του ονείρου, ο Ιωσήφ έλαβε πολιτικά αξιώματα.
Αυτό όμως που κάνει τον Ιωσήφ «πάγκαλο» και άξιο να τον γιορτάζουν οι ορθόδοξοι την Μεγάλη Δευτέρα, είναι ότι όταν πράγματι ήρθαν τα επτά χρόνια δυστυχίας και όταν τα αδέλφια του απευθύνθηκαν σε αυτόν για βοήθεια, εκείνος δεν την αρνήθηκε παρά τον τρόπο που του είχαν φερθεί.
Οι εορτασμοί για την Μεγάλη Δευτέρα δεν σταματούν στον Ιωσήφ. Στην αρχή της «Εβδομάδας των Παθών», οι χριστιανοί θυμούνται και την παραβολή με την «ξηρανθείσα συκή».
Σύμφωνα με τον Μάρκο και τον Ματθαίο που αφηγούνται την ιστορία με την άκαρπη συκιά, ο Ιησούς στον δρόμο της επιστροφής προς την Ιερουσαλήμ πείνασε. Βλέποντας το δέντρο της συκιάς, το πλησίασε και είδε ότι πάνω του δεν είχε κανέναν καρπό αλλά μόνο φύλλα.
Τότε ο Ιησούς καταράσθηκε το δέντρο: «μηκέτι εκ σου εις τον αιώνα μηδείς καρπόν φάγοι» δείχνοντας ότι ακόμα και εκείνος ένιωθε οργή. Η συκιά μετά την κατάρα του Χριστού ξεράθηκε αμέσως, χάνοντας όλα της τα φύλλα. Για τους ερμηνευτές των χριστιανικών κειμένων, η παραβολή της άκαρπης συκιάς συμβολίζει τις συναγωγές της εβραϊκής πίστης που είναι «άκαρπες».
Το βράδυ στις Εκκλησίες ψάλλεται ο όρθρος της Μεγάλης Τρίτης, όπου στην υμνολογία κυριαρχεί η Παραβολή των 10 Παρθένων (Ιδού ο Νυμφίος έρχεται, Τον νυμφώνα σου βλέπω).
Η Βασιλεία των Ουρανών, μας λέει ο Ιησούς, μοιάζει με την παραβολή των 10 Παρθένων. Η ιστορία τους εν τάχει: Πέντε φρόνιμες και πέντε μωρές παρθένοι περιμένουν το Νυμφίο (γαμπρό) να έλθει να παραλάβει τη νύφη. Οι φρόνιμες παίρνουν μαζί με τα αναμμένα λυχνάρια τους και λάδι, όχι όμως και οι μωρές. Ο νυμφίος, όμως, αργεί, οι παρθένες νυστάζουν και κοιμούνται. Όταν ακούγεται η φωνή «Ιδού ο Νυμφίος έρχεται», οι μωρές παρθένες ψάχνουν να βρουν λάδι για να ανάψουν τα σβησμένα λυχνάρια τους, αργοπορούν και μένουν έξω από το γάμο, δηλαδή «εκτός νυμφώνος».
Ευαγγέλιο (Κατά Ματθαίον κβ’ 15 – κγ’ 39)
Έπειτα από τη «μετά βαΐων και κλάδων» είσοδο του Χριστού στα Ιεροσόλυμα και την απήχηση των λόγων του στο λαό, οι Αρχιερείς και Φαρισαίοι αποφασίζουν να παγιδεύσουν τον Ιησού με συζήτηση. Ο Κύριος τους αποστομώνει και ελέγχει την υποκρισία των Φαρισαίων. Το κατηγορητήριό του ξεκινά με τις φράσεις: «Ουαί υμίν, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριταί…»
Ρήσεις από το Ευαγγέλιο και την υμνολογία της ημέρας, που χρησιμοποιούμε στον καθημερινό μας λόγο:
«Αποδότε ουν, τα Καίσαρος Καίσαρι και τα του Θεού τω Θεώ».
«Αγαπήσεις τον πλησίον σου ως σεαυτόν». (Από τους ακρογωνιαίους λίθους της χριστιανικής διδασκαλίας)
«Ουαί υμίν Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριταί, οι διυλίζοντες τον κώνωπα, την δε κάμηλον καταπίνοντες».
«Μη μείνωμεν έξω του νυμφώνος Χριστού» («μένω εκτός του νυμφώνος» είναι η έκφραση που χρησιμοποιούμε σήμερα).
Λαογραφία
Σε πολλά μέρη είναι γνωστό για την εβδομάδα των Παθών ένα επιγραμματικό στιχούργημα, με διάφορες κατά τόπους παραλλαγές:
Μεγάλη Δευτέρα – μεγάλη μαχαίρα
Μεγάλη Τρίτη – μεγάλη λύπη
Μεγάλη Τετάρτη – ο Χριστός εχάθη
Μεγάλη Πέμπτη – ο Χριστός ευρέθη
Μεγάλη Παρασκευή – ο Χριστός στο καρφί
Μεγάλο Σάββατο – ο Χριστός στον τάφο
Μεγάλη Κυριακή – μπαμ απο δω, μπαμ απο κει,
τρων’ αρχόντοι και φτωχοί.
Από τη Μεγάλη Δευτέρα οι Κερκυραίες νοικοκυρές αρχίζουν τις προετοιμασίες και την παρασκευή των παραδοσιακών κερκυραϊκών τσουρεκιών «φογάτσα» και «κολομπίνα», και τα δυο ενετικής προέλευσης.Η «φογάτσα» είναι το πασχαλινό ψωμί της Κέρκυρας. Είναι στρογγυλό και για την παρασκευή τους απαιτούνται όλα σχεδόν τα υλικά ενός απλού τσουρεκιού, αβγά, γάλα, ζάχαρη, βούτυρο, αλεύρι, μαγιά, βανίλια και ξύσμα πορτοκαλιού με τη διαφορά όμως να έγκειται ότι στη συνταγή προστίθεται το παραδοσιακό κερκυραϊκό λικέρ, κουμ κουάτ με κομματάκια από γλυκό του κουταλιού κουμ κουάτ. Η «κολομπίνα» παράγεται από τα ίδια σχεδόν υλικά αλλά έχει σχήμα πλεξούδας ή περιστεριού. Στολίζεται με ένα κόκκινο αβγό αλλά και ένα φτερό.
