Αν γινόταν να «προσγειωθεί» κανείς στην περιοχή «Αναφιώτικα» της Πλάκας ξαφνικά, θα ένιωθε σίγουρα ότι βρίσκεται πολύ μακριά από την Αθήνα, κάπου στην καρδιά του Αιγαίου. Κι όμως, πρόκειται για μια συνοικία ακριβώς στο κέντρο της πόλης, κάτω από τη «σκιά» της Ακρόπολης.
Η μικροσκοπική, γραφική γειτονιά των Αναφιώτικων ακριβώς πάνω από την Πλάκα και κάτω από την Ακρόπολη συχνά παραβλέπεται από τους επισκέπτες της Αθήνας και ακόμη και από κάποιους Αθηναίους.
Γεμάτα δροσιά και ησυχία, τα Αναφιώτικα είναι ένα καταφύγιο για τους κατοίκους τους, που θέλουν πιο αργούς ρυθμούς.


Αυτό που είναι αδιαπραγμάτευτο, σχετικά με τα Αναφιώτικα, είναι η κοινή παραδοχή του ότι αποτελούν μια πραγματική όαση στην καρδιά της πολύβουης Αθήνας, σαν μια «ζωγραφιά» κάτω από το αρχαίο μνημείο. Το καλύτερο ίσως σημείο τους, βρίσκεται προς το τέλος της διαδρομής, εκεί όπου μερικά ασβεστωμένα σκαλοπάτια οδηγούν σε ένα ψηλό σημείο της περιοχής. Από εκεί, η θέα είναι μαγική, καθώς φαίνεται ολόκληρο το λεκανοπέδιο, αλλά και ο Λυκαβηττός, ενώ ο επισκέπτης νιώθει πως βρίσκεται σε ένα ήρεμο νησί, κάπου στο νότιο Αιγαίο.
Τα Αναφιώτικα χτίστηκαν τον 19ο αιώνα από εργάτες από το μικροσκοπικό νησί της Ανάφης των Κυκλάδων, εξ ου και το όνομα. Το 1841, ο βασιλιάς Όθωνας Α’ ενθάρρυνε τους εργάτες να πάνε και να βοηθήσουν στη μετατροπή της νέας πρωτεύουσας της ανεξάρτητης Ελλάδας σε μια σύγχρονη μητρόπολη και στην ανακαίνιση του ανακτόρου του.
Ξυλουργοί και κτίστες από την Ανάφη ήρθαν στην πρωτεύουσα, μαζί με άλλους εργάτες από τις Κυκλάδες. Κατέλαβαν το βραχώδες έδαφος που βρίσκεται ακριβώς κάτω από τη βόρεια πλαγιά της Ακρόπολης, φτιάχνοντας βιαστικά σπίτια που τους θύμιζαν τα νησιά τους.
Λέγεται πως οι δύο πρώτοι κάτοικοι ήταν ο Γ. Δαμίγος, ξυλουργός, και ο Μ. Σιγάλας, εργάτης οικοδομής. Σύντομα, εργάτες από άλλα νησιά των Κυκλάδων άρχισαν να καταφθάνουν στην περιοχή για να εργαστούν ως ξυλουργοί ή ακόμα και εργάτες πέτρας και μαρμάρου. Ήταν μια περίοδος ανοικοδόμησης κτιρίων στην Αθήνα, όπως και η εποχή μετά το τέλος της βασιλείας του Όθωνα.
Το 1922 εγκαταστάθηκαν στα Αναφιώτικα και μετανάστες από τη Μικρά Ασία, προσθέτοντας στον πληθυσμό που μέχρι τότε ήταν μόνο από τα νησιά των Κυκλάδων.
Το 1950, μέρος αυτής της γειτονιάς καταστράφηκε για αρχαιολογική έρευνα και το 1970 το κράτος άρχισε να αγοράζει σπίτια.
Η συνοικία χτίστηκε ακολουθώντας την αρχιτεκτονική των Κυκλάδων. Έχουν απομείνει μόνο περίπου σαράντα πέντε σπίτια, ενώ τα μικροσκοπικά δρομάκια από τη Στράτωνος μέχρι την Ακρόπολη είναι ακόμη ανώνυμα και τα σπίτια αναφέρονται ως «Αναφιώτικα 1», «Αναφιώτικα 2» και ούτω καθεξής.
Η γειτονιά έχει μικρά σπίτια σε σχήμα κύβου και στενά δρομάκια που συχνά οδηγούν σε σκάλες ή ακόμα και αδιέξοδα σε βεράντες, μέρη για να καθίσετε και να απολαύσετε τη νυχτερινή θέα της πόλης.
Όπως το έθεσε ένας ταξιδιωτικός ιστότοπος: «Σε αυτή την όαση ηρεμίας, φωλιασμένη κάτω από τα τείχη της Ακρόπολης, η ένταση της Αθήνας φαίνεται μίλια μακριά».

Από το σκηνικό αυτό δε θα μπορούσαν να λείπουν και οι μικρές εκκλησίες, όπως ο Άγιος Γεώργιος και ο Άγιος Συμεών, ο Άγιος Νικόλαος Ραγκαβάς, ακριβώς κάτω από την ελληνική σημαία του Παρθενώνα, οι Άγιοι Ανάργυροι και ο Ιερός Ναός Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, όπου τον 14ο αιώνα, ασκήτεψε η Αγία Παρασκευή.

Τα Αναφιώτικα είναι μια μοναδική, λιλιπούτεια συνοικία της Αθήνας, σκαρφαλωμένη στη βορειανατολική πλευρά του βράχου της Ακρόπολης. Αποτελεί ένα «νησί χωρίς θάλασσα» στην καρδιά της πρωτεύουσας, διατηρώντας αναλλοίωτη την κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική
